Thriller of horror: waar ligt eigenlijk de grens?

Sommige boeken laten zich makkelijk in een hokje stoppen. Een rechercheur, een moordzaak, een dader die gevonden moet worden? Thriller. Een spookhuis, bovennatuurlijke dreiging en scènes waar je liever niet vlak voor het slapengaan aan denkt? Horror. Simpel, zou je zeggen. Maar zo simpel is het natuurlijk niet altijd. Want wat doe je met een boek waarin een rechercheur op jacht is naar een seriemoordenaar, maar waarin de sfeer zo donker, gruwelijk en beklemmend is dat je regelmatig het gevoel hebt dat je een horrorverhaal leest? Precies dat had ik bij Erfenis van een moordenaar van Ben Kegels. En dat zette me aan het denken: wat is nu eigenlijk het verschil tussen een thriller en horror?

Een thriller wil vooral dat je doorleest

Bij een thriller draait het meestal om spanning, dreiging en de vraag hoe het afloopt. Er is iets aan de hand, iemand loopt gevaar en als lezer wil je vooral weten wie erachter zit. Vaak is er een misdaad, een geheim, een vermissing of een moord. De grote vraag is: wie heeft het gedaan, waarom en kan de dader op tijd worden gestopt?

In veel thrillers zit daarom een duidelijke motor. Een rechercheur onderzoekt een zaak. Een vrouw ontdekt dat haar man niet is wie hij zegt te zijn. Een journalist graaft in een oud schandaal. Of een hoofdpersoon raakt verstrikt in een web van leugens en moet zichzelf zien te redden.

Het doel van een thriller is vooral dat je blijft lezen. Je wilt antwoorden. Je wilt weten wie je kunt vertrouwen. Je wilt nog één hoofdstuk lezen, ook al had je eigenlijk allang moeten gaan slapen.

Horror wil onder je huid kruipen

Horror werkt net iets anders. Natuurlijk zit daar ook spanning in, maar het doel is niet alleen om je nieuwsgierig te maken. Horror wil je vooral ontregelen. Het wil een gevoel oproepen van angst, walging, ongemak of pure dreiging.

Dat kan met bovennatuurlijke elementen, zoals geesten, demonen, vloeken of bezeten huizen. Maar horror hoeft niet per se bovennatuurlijk te zijn. Ook een mens kan angstaanjagend genoeg zijn. Denk aan gruwelijke moorden, psychologische terreur of een omgeving waarin alles langzaam steeds onveiliger voelt.

Waar een thriller vaak draait om de vraag wat is er gebeurd?, draait horror vaker om het gevoel: ik wil hier weg.

Waarom gruwel niet automatisch horror is

Zelf vind ik het belangrijkste verschil dat een boek ontzettend gruwelijk kan zijn, zonder dat het horror is.

Neem bijvoorbeeld de boeken van Karin Slaughter, M.J. Arlidge of Chris Carter. Daarin gebeuren soms dingen die behoorlijk heftig zijn. Zeker bij Chris Carter zijn de moordscènes regelmatig zó gruwelijk dat je bijna denkt: dit is toch gewoon horror? Maar de basis blijft meestal duidelijk die van een thriller. Er is een dader. Er is een onderzoek. Er is een rechercheur of hoofdpersoon die dichter bij de waarheid probeert te komen.

De gruwel versterkt dan de spanning, maar bepaalt niet per se het genre.

Bij horror ligt dat anders. Daar is de angst zelf vaak belangrijker dan de oplossing. Je leest niet alleen door omdat je wilt weten wie het heeft gedaan, maar ook omdat je voelt dat er iets donkers, vreemds of onbeheersbaars onder het verhaal ligt.

Boeken die duidelijk horror zijn

Aan de andere kant zijn er boeken waarbij ik eigenlijk niet twijfel. Thomas Olde Heuvelt is daar voor mij een goed voorbeeld van. Hex draait om een dorp dat leeft onder de dreiging van een heks. November voelt vanaf het begin onheilspellend en wordt steeds donkerder.

Natuurlijk zit daar ook spanning in. Je wilt weten wat er gaat gebeuren. Maar de kern van de leeservaring is toch anders dan bij een gewone thriller. Het gaat minder om het oplossen van een zaak en meer om dat beklemmende gevoel dat er iets mis is. Iets dat misschien niet zomaar te verklaren of te stoppen is.

Dat is voor mij horror: niet alleen spanning, maar ook ontregeling.

Boeken die tussen thriller en horror in zitten

En dan heb je de boeken die precies in dat grijze gebied vallen. Erfenis van een moordenaar is daar voor mij een mooi voorbeeld van. Aan de ene kant heb je een seriemoordenaar en een rechercheur die hem probeert te pakken. Dat maakt het duidelijk een serial killer thriller. Aan de andere kant zorgen de sfeer, de setting en de mogelijke paranormale dreiging ervoor dat het boek ook horrorachtig aanvoelt.

Ook sommige boeken van C.J. Tudor hebben dat. Ze hebben vaak een thrillerbasis, maar de sfeer is zo donker en ongemakkelijk dat je als lezer steeds het gevoel hebt dat er meer aan de hand is. Niet alleen een geheim, maar iets dat dieper zit. Iets ouds, iets rottends, iets wat je liever niet in het donker tegenkomt.

En ook Wat ik op zolder bewaar van J.D. Barker past voor mij in dat tussengebied. Barker staat vooral bekend als thrillerschrijver, maar dit boek heeft zo’n creepy sfeer dat het regelmatig richting horror schuurt. Je leest door omdat je antwoorden wilt, maar ondertussen hangt er steeds dat onaangename gevoel over het verhaal.

Dat maakt dit soort boeken juist zo interessant. Ze geven je de vaart van een thriller, maar ook dat onbehaaglijke onderbuikgevoel van horror.

Het verschil zit niet altijd in het verhaal, maar in het effect

Misschien is de beste manier om het verschil te bepalen niet: wat gebeurt er in het boek? Maar: wat doet het boek met je?

• Wil je vooral weten wie de dader is? Dan voelt het als een thriller.
• Ben je vooral gespannen omdat de sfeer zo onheilspellend is? Dan schuift het richting horror.
• Lees je razendsnel door omdat je wilt weten hoe de puzzel in elkaar valt? Thriller.
• Aarzel je om de volgende bladzijde om te slaan omdat je bang bent voor wat je daar aantreft? Horror.

En als je allebei voelt? Dan zit je precies in dat heerlijke grijze gebied.

Mijn conclusie: sommige boeken hoeven niet te kiezen

Ik denk dat we soms te graag een strak label op een boek willen plakken. Thriller. Horror. Psychologische thriller. Paranormale thriller. Serial killer thriller. Gothic horror. Maar sommige boeken bewegen nu eenmaal tussen genres in.

En eerlijk? Juist dat maakt ze interessant.

Een boek als Erfenis van een moordenaar kun je prima een serial killer thriller noemen. Maar het horrorachtige randje is minstens zo belangrijk voor de leeservaring. Voor mij zou de beste omschrijving daarom zijn: een donkere serial killer thriller met horrorinvloeden.

Of, iets minder netjes geformuleerd: een boek dat je leest voor de moordzaak, maar onthoudt om de sfeer.